Een literaire proeverij? Wa's da?
Het juiste boek. Bestaat dat?
Het juiste boek vinden om te lezen. Heb je het daar ook ooit moeite mee gehad? Ik herinner mij nog de biwekelijkse bezoekjes aan de bib toen ik naar de lagere school ging - en de bijna eeuwige zoektocht naar een 'goed' boek die daarbij hoorde. Uiteindelijk, eureka, heb ik wel degelijk reeksen gevonden die mij aanstonden, zoals Tom Groot en de reeks 'Het geheim van...'. Die boeken, samen met stripboeken en kleine informatieve boekjes, waren mijn beste leesherinneringen.
Als je leerkracht Nederlands wil worden, heb je hoogstwaarschijnlijk een soortgelijke ervaring gehad, waarbij je jouw 'match' vond.
Nu moet je eens inbeelden hoe je je zou gevoeld hebben tegenover boeken en lezen als je die niet gevonden had. Dat is misschien moeilijk om nu zo in te beelden, maar het is wel de realiteit voor een groot aantal middelbare scholieren.
Daarom dat het zo interessant is dat deze school in samenwerking met de lokale bibliotheek iets als een 'literaire proeverij' kan opstellen. Leerkrachten zetten de vijfdejaars aan het werk met het vinden van representatieve fragmenten voor bepaalde genres en de vierdejaars kunnen daarna figuurlijk gaan 'proeven' van ieder genre aan de hand van gesprekken met de vijfdejaars.
Mmm... lekker!
Ze gaan all-out voor deze proeverij en maken er een echte uitstap van, want blijkbaar vinden de leerlingen het gewoon al leuk om iets buitenschools te doen. Er komen dichters spreken, de leerkrachten delen hun eigen leeservaringen, er worden snacks voorzien (zo wordt er dus zowel een figuurlijke als een letterlijke proeverij gehouden), ... Het blijft maar doorgaan!
Ook belangrijk om te vermelden is dat, aangezien ze de proeverij in een bibliotheek houden, de bib ook wordt geïntroduceerd. Leerlingen leren hoe de bib werkt en waarvoor ze allemaal kan dienen, wat blijkbaar zijn vruchten afwerpt aangezien de leerlingen sindsdien veel meer geneigd zijn om een bibbezoek te maken.
De school in kwestie heeft de uitstap ondertussen al kunnen doortrekken naar andere studierichtingen en dus ook volgende schooljaren. Ik hoop dat andere scholen hiervan leren en inspiratie uithalen!
Joren
Bronvermelding: Brattinga, B., & van Putten, M. Het juiste boek: Literair proeven in Wageningen. (2024). Levende Talen Magazine, 111(6), 12-15. https://lt-tijdschriften.nl/ojs/index.php/ltm/article/view/2419/1967
Dag Joren
BeantwoordenVerwijderenWat een fijn initiatief waar je over schrijft. Dat lijkt mij zeker bruikbaar om ook mee te experimenteren in onze klaspraktijk.
Ik ben het echter niet eens met de (veralgemenende) conclusies die mevrouw Brattinga en van Putten formuleren over de leesmotivatie van jongeren. Ze schrijven dat leerlingen de overstap van jeugdliteratuur naar volwassenliteratuur als te groot ervaren en dat de thematiek vaak te heftig, te zwaar of te saai zou zijn.
Met te saai, daar kan ik mezelf in vinden. Maar te heftig of te zwaar … Dat is wat ik omschrijf als ‘smoesjes’. Making a Murderer, The End of the F***ing World en Euphoria staan in de top 25 beste tienerseries volgens www.moviemeter.nl. Fortnite, GTA 5 en Call of Duty: Black Ops III staan in de bovenste regionen van de populairste videogames volgens www.ranker.com.
Bovenstaande voorbeelden zijn niet bepaald als licht of rustgevend te omschrijven. Het probleem met smoesjes is dat die de verantwoordelijkheid afschuiven van enerzijds de jongeren zelf: “Ze moeten maar boeken schrijven die aan onze hoge eisen voldoen.” En anderzijds de samenleving van vandaag: “Jongeren moeten zich optimaal kunnen ontplooien. Bij voorkeur presteren ze goed op school, in de sportclub, de muziekacademie en de jeugdbeweging. Daarnaast moeten ze ook nog voldoende kwaliteitsvolle tijd spenderen met het gezin en is af en toe en momentje voor zichzelf ook noodzakelijk.”
Voor het cultuurportfolio wordt aan ons gevraagd boeken uit de jeugdcategorie te lezen. Elk boek dat ik al las, was van een ander genre. Zonder mezelf als representatieve maatstaf te willen presenteren, kan ik wel stellen dat het aanbod er is. Dat bewijst overigens het initiatief van de literaire proeverij ook. Leerlingen ontdekken er steevast interessante lectuur.
Volgens mijn persoonlijke analyse (voor wat ze waard is) is het probleem van ontletterende jongeren groter en moeilijker op te lossen, namelijk het probleem van tijd. Het smoesje bij uitstek dat in bijna alle omstandigheden opgaat.
Sinds de opkomst van de televisie daalt de algemene leesmotivatie. Ik vind dat niet verwonderlijk, want passief naar een scherm staren is minder vermoeiend dan actief een boek lezen. Dat bedoel ik overigens zonder een oordeel over goed of slecht te vellen. Televisie en schermen worden almaar meer aangepast aan de wensen van hun publiek. Vroeger keek je wat er te zien was, later kon je het opnemen en uitgesteld kijken, vandaag kijk je waar je zin hebt, wanneer je er zin in hebt. Je moet dus nooit meer wachten om iets te zien dat je leuk, mooi, interessant of waardevol vindt. Zelfs wanneer je gezin het er niet mee eens is, kan je kijken op een laptop, smartphone of tablet. Er gaat dus geen tijd meer verloren met wachten.
Er zijn maar vierentwintig uren te spenderen per dag. Aangezien lezen tijd kost en dus ten koste gaat van onder andere schermtijd, maar ook gezinstijd, sporttijd et cetera, zou ik simpelweg het volgende concluderen: Leerlingen ervaren in hun ontwikkeling naar volwassenheid het fenomeen tijd als hinderlijk en beperkend. Het verplicht hen keuzes te maken. De samenleving waarin ze leven, hun context, legt de prioriteiten eerder bij makkelijke bevrediging, dan bij langzaam opgebouwde voldoening, een eigenschap van het lezen van een boek.
Gelukkig zijn er overal mensen te vinden die tegen de stroom in willen zwemmen. De uitvinders van het project zijn er duidelijk en ik hoop dat wij er ook zullen worden. Als ik moet kiezen tussen een goed boek of een serie, is mijn keuze althans snel gemaakt. Maar of het voor mijn kinderen ook het geval zal zijn, dat valt nog af te wachten. In ieder geval kunnen we hoopvol blijven zolang leerlingen smoesjes verzinnen want, beste Joren:
‘L’hypocrisie est un hommage que le vice rend à la vertu’ – La Rouchefoucauld
Wanneer de smoesjes stoppen, pas dan moeten we echt op onze qui-vive zijn.
Groeten
Gert