Spoorloos

Herinner je je nog dat ene weekendje in oktober, toen de bib in Vorselaar wegens verhuizing een groot deel van haar boeken verkocht tegen spotprijsjes?

Wel, op die heuglijke zaterdag stonden we daar om 10 uur 's ochtends, want dan zou de zaal openen. Mijn moeder en ik dachten: slim dat we op tijd naar hier gereden zijn, dan hebben we nog het grootste aandeel boeken om uit te kiezen. Eenmaal de zaal binnengewandeld bleek dat wij niet de enige boekenwurmen waren met die gedachte; je moest er over de koppen lopen en je voortdurend een weg banen in de véél te kleine ruimte. Desondanks dat alles hebben we alsnog allebei een kleine toevoeging kunnen maken aan onze boekenstapel, waaronder namelijk het boek genaamd Spoorloos van Salla Simukka.

 

Aangezien we nog niet zo lang geleden in de lessen Nederlands met literaire bouwstenen aan de slag zijn gegaan, zal ik deze ook toepassen op dit boek om het eens op een andere manier te bespreken. Er volgen dus uiteraard spoilers nu, maar wees gerust: ik vertel heus niet alles, daar moet je het boek maar voor lezen ;).

 

"Wat als alle mensen in de stad opeens spoorloos zijn?"

Plot

De vijftienjarige Emmi Aalto loopt weg van huis. Ze voelt zich onzichtbaar thuis; haar ouders hebben enkel oog voor haar zevenjarige zusje Milla, een Dramaticus, en haar zestienjarige broer Lasse, een Intellectueel. Die twee hadden hun talenten al gevonden, maar Emmi bleef een Potentieel: ze had het vermogen om zich in alles te kunnen ontwikkelen, aldus de schoolpsychologen. Zelf wist ze goed genoeg dat ze eigenlijk bij geen enkele groep thuishoorde; niet bij de Atleten, noch bij de Analytici en ook niet bij de Sentimentalisten,... Kortom, nergens dus. Hierdoor werd ze buitengesloten op school en had ze zo goed als geen vrienden. Om haar 'gezien' te voelen, bedacht ze het plan om thuis weg te lopen, in de hoop dat mensen zich dan eindelijk eens om haar zouden bekommeren. Wanneer ze terug naar huis keert na haar verdwijning, vindt ze echter niemand meer terug. Waar zijn alle andere mensen op de wereld heen...?

Spanning

Om voor spanning te zorgen, heeft Simukka enkele technieken toegepast. Zo zijn er aan het einde van enkele hoofdstukken cliffhangers, waardoor je snel verder wil lezen. Het einde van het boek is óók zo'n cliffhanger, wat je aanspoort om het vervolg van Spoorloos te lezen. Tevens worden er vragen opgeroepen die pas veel later beantwoord worden (of zelfs onbeantwoord blijven): waar is de rest van de wereld heen? Is ze helemaal alleen?

Als toevoeging wordt er ook met motieven gewerkt: regelmatig worden er enkele zinnen vermeld van bepaalde sprookjes, omdat Emmi sprookjes leest om zich te kalmeren. Het is net de mysterieuze reden waarom ze verschijnen en daarna even snel weer verdwijnen dat voor spanning zorgt.

Personages

Onze protagonist is overduidelijk Emmi. Aangezien ze zelf geen heldendaden uitvoert en eerder een soort slachtoffer van het verhaal is, categoriseer ik haar als antiheld. Wel is ze een rond karakter: ze groeit doorheen het verhaal en neemt uiteindelijk meer het heft in eigen handen dan voordien. Onerva, de deuteragonist, oftewel het tweede belangrijkste karakter in het verhaal, is de steun en houvast van Emmi. Zij is zowat het enige constante in haar leven. Atro, de filosofische geest van de drie, is de tritagonist. Sella komt enkel in het begin van het verhaal voor en is daarom een nevenfiguur, net zoals de groep jongeren op Finlandfort, hoewel ze eerst eerder op antagonisten leken.

Perspectief

Het hele verhaal wordt verteld aan de hand van een enkelvoudige personale verteller, namelijk Emmi. We ervaren enkel wat zij waarneemt, waardoor je je werkelijk kan inleven in het boek (een kwaliteit die ikzelf erg belangrijk vind!).

Ruimte

Er zijn duidelijke geografische ruimtes: het verhaal speelt zich af in Tampere, Helsinki, en Finlandfort. Ook heb ik zeker één symbolische ruimte kunnen opmerken, namelijk de hotelkamer in Helsinki die zich op een van de bovenste verdiepingen bevond, waardoor de drie jongeren een uitzicht hadden over de stad. Die beschrijving geeft de lezer het gevoel dat ze eventjes ‘king of the world’ zijn, aangezien ze ervan uitgaan dat ze zich helemaal alleen op de wereld bevinden.

Vertel(de) tijd

Het boek telt 189 pagina’s aan verteltijd, maar de verteltijd is iets onduidelijker. Ik gok dat het gaat om een onbepaald aantal weken, maar zeker geen maanden of jaren. Emmi springt in haar gedachten soms wél enkele jaren terug, waardoor het verhaal achronologisch verteld is. Wel gaat het om continue vertelling: we blijven steeds bij Emmi, het verhaal is niet in ‘scènes’ onderverdeeld.

Nu ik de literaire bouwstenen van het boek behandeld heb, wil ik ook graag toelichten waarom ik het boek het lezen waard vind.

De herkenbaarheid van het verhaal voor tieners van het heden lijkt me immens. Ongetwijfeld voelen vele jongeren alsof ze niet speciaal zijn, geen talent hebben, nergens bij horen… Of misschien hebben ze weinig tot geen vrienden, worstelen ze met donkere gedachten en willen ze misschien wel weglopen van thuis. Voor hen zou dit boek een soort ‘escape’ zijn, aangezien ze zich helemaal kunnen identificeren met het hoofdkarakter en zo haar verhaal beleven.

Wel moet ik toegeven dat ik geloof de pointe gemist te hebben. Misschien komt dat omdat Spoorloos deel is van een duologie en dus nog niet afgerond is, maar ik denk vooral dat mijn gebrek aan kennis van sprookjes de boosdoener is.

Als ik het vervolg van dit mysterieuze verhaal nog tegenkom, zou ik het zeker niet laten liggen, maar eerlijk gezegd ga ik er ook niet meteen naar op zoek. Ik ga dat vervolg nog eventjes op mij laten wachten.

Wat denk jij? Geef je het boek een kans? Of heb je het al gelezen en moet jij misschien ook nog Een andere wereld lezen?

Ik hoor het graag!

Joren